Sağlık
Tarım ve Gıdalar
| Administrator tarafından yazıldı | |||||||||
| Salı, 29 Eylül 2009 20:20 | |||||||||
|
AŞILAR ETKİLİ Mİ?  Aşılar ile kamuoyunda yaratılan etki bir çok hastalıktan aşılar sayesinde insanların korunacağı yönündedir. Ancak insanlara bu şekilde sunulan intiba gerçek bilimsel verilerle uyuşmamaktadır ve daha çok ticari kaygılara dayanmaktadır.Aşıların etkinliğini savunan çevreler, aşıların birçok çocuk hastalığını ortadan kaldırdığını iddia etmektedirler. Fakat toplumlardaki hastalıkların seviyeleri daha iyi incelendiğinde farklı bir sonuç ortaya çıkmaktadır. DPT aşısı difteri, tetanoz ve boğmacaya karşı kullanılmak üzere lisans almıştır. Daha sonra çocuk felci aşısı ve kızamık, kabakulak ve kızamıkçık için MMR aşısı geliştirilmiştir. Çocuklara bu aşıların yanısıra hepatit B, BCG verem aşısı, su çiçeği, menenjit gibi aşılar da uygulanmatadır. Hepatit B, DPT, menenjit gibi aşılar ise birden çok defa uygulanmaktadır. Tetanoz aşısının ise her 5 yılda bir yapılması tavsiye edilmektedir. Önerilen aşı takvimine uygun bir şekilde aşı olan çocuk 1 yaşına dek 9 defa aşılanmaktadır. Tekrar edilmesi önerilen aşılarla beraber çocuk 12 yaşına dek 15-18 defa aşılanır. Hepatit b, verem, dpt, çocuk felci ve menenjit aşıları zorunludur. Bulaşıcı hastalıklar iyileşen yaşam koşulları sayesinde azalmaktadır İsviçre'de yapılan bir araştırmada, ülkede ölüme sebep olan önemli hastalıkların kayıtları incelenmiştir. Tüberküloz, difteri, kızıl humma, boğmaca, tifo ve mide bağırsak iltihabi rahatsızlıklarının aşı veya antibiyotikler ortaya çıkmadan çok önce toplumda azalmaya başladığı ortaya konmuştur. Çalışmayı yapanlar bu sonuçta, iyileşen hayat standartları, daha iyi besine ulaşma imkanı, daha iyi kişisel ve umumi hijyen, eğitimde artış gibi birçok faktörün etkili olduğunu belirtmişlerdir. 1800 yıllarında difteri sebebi ile 0-14 yaş arası her 100.000 çocuktan 200'ü ölürken, aşı ortaya çıkmadan hemen önce 1930'larda her 100.000 çocuktan 10'unun öldüğü ortaya çıkmıştır. Bu ise difteri sebebi ile ölen çocuklarda aşıdan önce %95'lik bir azalma olduğunu göstermektedir. Kızıl humma hastalığı sebebi ile 100.000 çocuktan 200'ü ölürken, 1930'larda ilaç tedavisinden önce ölüm sayısı 0'a yakın olarak tespit edilmiştir. Aynı şekilde, tifo sebebi ile 1876'da 100.000 çocuktan 50'si ölürken, 1940'larda ilaç tedavisinden önce ölüm sayısı 0'a yakın olarak tespit edilmiştir. ABD'de 1900'lerin başından beri iyi bir şekilde tutulan hastalık bilgileri mevcuttur. Bu veriler incelendiğinde hastalıkların çoğunun ilgili aşılardan önce önemli oranda azaldığı görülmektedir. Tifo sebebi ile ölüm, ABD'de 1910 yılından 1937 yılına dek %91 oranında azalmıştır. Difteri sebebi ile ölüm ise, %90 oranında azalmıştır[2]. Enfeksiyon sebebi ile olan hastalıklarda azalma görülürken yaşlanma ile ilgili olan hastalıklarda artış görülmektedir. Tarihte enfeksiyon hastalıklarına bağlı ölüm oranı, modern aşılar ve antibiyotiklerin kullanıldığı zamanda değil, temiz su ve etkili kanalizasyon sistemlerinin kulanılmaya başlandığı zamanda azalmıştır[3]. "Enfeksiyon hastalıklarına karşı kazanılan zafer batı medeniyetinin en büyük başarılarındandır. Klasik düşünce olarak bu sonuca aşı, antibiyotik gibi ilerlemelerin sebep olduğu düşünülmektedir. Difteri, tetanoz, boğmaca aşılaması hastalıktan ölüm oranları zaten çok azaldığında başladı, kızamık, kızamıkçık, çocuk felci aşısı da aynı şekilde"[4]. 1977'de İngiltere Halk Sağlığı Departmanı tarafından yayınlanan makalede, aşıların İngiltere'deki hastalıkların azalmasından sorumlu olmadığı belirtilmiştir. Makalede, 1930-1957 yılları arasında boğmacanın düzenli bir şekilde, aşılama başlayana dek azaldığı ve aşılamanın beklenen etkiyi yaratmadığı belirtilmiştir[5]. İngiltere Birmingham Tıp Okulu'nda profesörlük yapmış olan Thomas McKeown, hastalıkların dağılımı ve seviyeleri ile ilgili önemli araştırmalar ortaya koymuştur. McKeown birçok hastalığın aşılardan önce azalmakta olduğunu belirtmiştir[6]. "1896'da Londra'da tifo sebebi ile 716 kişi ölmüşken, 1885'de 28 kişi, 20. yüzyılın başında ise kimse ölmemiştir. Aynı azalma diğer enfeksiyon hastalıklarında da görülmektedir. Tüberküloz 1845'de Avrupada her 100.000 kişiden 500'ünün ölüme sebep olmuştur, ancak yavaş ve düzenli bir şekilde 1950'de ölüm sayısı 100.000'de 50'ye düşmüştür. Boğmaca 1850'de milyonda 1400 kişiyi öldürürken, 1950'de milyonda 10 kişiyi öldürmüştür. Tifo, kızıl humma, kızamık, çocuk felci, dizanteri aynı hikayeyi paylaşmaktadır."[7] ABD hastalık ölüm oranı verileri ve aşılamanın etkisi ABD'de 1900'lerın başlarından bu yana bazı hastalıklarla ilgili tutulan veriler ve ilgili grafikler aşağıda bilginize sunulmuştur[8]. Resim-1'de kızamık, tifo, kızıl humma, boğmaca ve difterinin ölüm oranları yıllara göre incelenebilir. Boğmaca ve difteri aşıları 1949'da yaygınlaşmaya başlamadan önce ve 1963'de kızamık aşısı kullanılmadan önce gördüğünüz üzere ilgili hastalıklar büyük oranda azalmıştır. 1900'lerde başlayarak 1963'deki aşılamaya dek kızamık hastalığından ölüm oranı %98 azalmıştır. Boğmacadan ölüm oranı 1900'den aşılamanın yapıldığı 1949'a dek %96 azalmıştır. Difteri aynı zaman aralığında %99 oranında azalmıştır. Veriler açık bir şekilde hastalıkların aşılardan bağımsız olarak azaldığını göstermektedir.
Resim-2'de difteri, Resim-3'de boğmaca ve Resim-4'de kızamık hastalıklarına bağlı ölüm oranlarındaki değişiklikleri görebilirsiniz. Aşıların kullanılmaya başladığı tarihlere lütfen dikkat ediniz. Göreceğiniz üzere aşılar kullanılmadan önce hastalıklar çok büyük oranda azalmıştır.
ABD'deki grip ile ilgili ölüm oranları incelendiğinde de grip aşılarının toplumda önemli bir etkisinin olmadığı görülmektedir. Resim-8'de 1900'lerin başından 2000 yılına dek grip ve zatürre hastalığı sebebi ile ölüm miktarları görülebilmektedir. Grip sebebi ile direkt ölümler daha azdır ancak hastanın zatürre mi yoksa grip sebebiyle mi öldüğü kesin olarak ayırt edilmediği için, iki hastalık ortak başlık altında toplanmaktadır. Gerçekte grip sebebi ile öldüğü kabul edilen çoğu hasta zatürre sebebi ile ölmüştür ancak viral olmadığı tespit edilmemiş zatürre sebebi ile ölenler de gripten ölmüş gibi gösterilerek grip aşısı yaygınlaştırılmaya çalışılmaktadır. Zatürre hastalığı çeşitli nedenlere bağlı şekilde oluşabilir. Bunlar, bakteri, virüs, mikoplazma, mantarlar ve kimyasallar gibidir. Resim-8'de görüldüğü üzere grip hastalığına bağlı ölüm oranları 1950'lere dek azalmış sonrasında ise ortalama aynı seviyelerde devam etmiştir. Grip aşısı ise 1940'lı yıllarda geliştirilmiş ve ikinci dünya savaşında yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır.
Resim-9'da ise 1960'lardan 2005'e dek ABD'de toplumdaki grip aşısı olma oranı ve grip/zatürre'ye bağlı ölüm oranları gösterilmektedir. 1980 sonrası artan aşılama oranına rağmen ölüm sayıları artmıştır. 1970-80 aralığında ise aşılama azalırken gripten ölüm oranında da azalma görülmektedir. Grip aşısının herhangi bir istatiksel faydası görülmemektedir. Hatta, grip aşısı ve toplumda grip görülme oranları arasında pozitif ilişki olup olmadığı daha ayrıntılı bir şekilde incelenmelidir. İngiltere hastalık ölüm oranı verileri ve aşılamanın etkisi İngiltere'de ABD'dekinden 50 yıl önceye dek hastalık verileri incelenebilmektedir. Bu verilerde de hastalıkların aşılar başlamadan önce düzenli ve yavaş azalması görülmektedir. 1850'de kızamık sebebi ile ölüm 100.00 kişide 52-26 kişi iken, 1968'de 100.000'de 0.11'e inmiştir. Boğmaca sebebi ile ölüm 1860'da 100.000'de 43-60 iken, 1955'de 100.000'de 0.2'ye düşmüştür. 1859'da difteri sebebi ile ölüm 100.000'de 49-22 iken, 194'a dek %96 oranında azalmıştır[9]. Resim-5'de İngiltere ve Galler bölgesinde hastalıklara bağlı görülen ölüm oranlarındaki değişim görülmektedir. 1891-1900 yılları arasında veriler girilmediği için boşluk bulunmaktadır.
Aşıların modern anlamda ortaya çıkışı çiçek hastalığına karşı üretilen aşı ile başlamıştır diyebiliriz. İngiliz bilim adamı Edward Jenner 1796 yılında, 8 yaşındaki bir çocuğa sığır çiçek virüsü vermiştir. Çocuk hastalığı geçirmiş ve kurtulmuştur. Bir kaç hafta sonra çocuğa çiçek virüsü verildiğinde hastalık belirtileri görülmemiştir. Bu çalışma Edward Jenner'in kitabında yayınlandıktan sonra aşılar ile ilgili çalışmalar hızlanmıştır. İngiltere'de 1798 yılında aşı piyasaya sürülmüş, 1853 yılında zorunlu hale getirilmiş, 1867'de ise daha zorlayıcı önlemler alan yasalar çıkmıştır. Resim-6'da İngiltere'de zorunlu aşılamanın hastalığın seyrine etkisi olmadığı görülmektedir. 1867'de alınan daha ağır aşı kanunu önlemlerinden 4 yıl sonra ise en büyük salgın görülmüştür. Grafikte görüldüğü üzere, kızıl humma hastalığının seyri ile çiçek hastalığının seyri paralellik göstermektedir. Ancak kızıl humma, aşılamadan sonra oluşan büyük çiçek salgını ile aynı oranda yüksek bir artış göstermemiştir. Kızıl humma hastalığı ise 1920'de aşısı 1940'larda ise penisilin ortaya çıkana dek zaten kendiliğinden yok olmuş sayılabilecek bir hastalıktır.
1870 sonrası büyük salgından sonraki veriler incelendiğinde Resim-7 İngiltere'de çiçek aşısının hastalıktan ölüm oranını azaltmadığını göstermektedir. Aşılama oranı düşmesine rağmen hastalık azalma eğilimdedir, hatta 1902'de aşılanan bebek oranındaki artışla beraber ölüm oranı da artış göstermiştir.
"Tifo, Solmonella typhi bakterisinin sebep olduğu insanlarda etkili olan bir hastalıktır. Genellikle dışkı yolu ile bulaşmaktadır. Endüstrileşmiş ülkelerde tifo sebebi ile ölüm oranı çok düşüktür. Bunun sebebi, iyileşen yaşam koşulları, kaliteli içme suyunun yaygınlaşması ve kanalizayon sisteminin iyileşmesidir. Aşıların hastalığın azalmasında önemli bir rol aldığı görülmemektedir. Aşılar yüksek miktarda hastalık aşıyan yiyeceklere karşı koruma sağlamamaktadır. Hijyen ve yiyecelerin kalitesinin artışı en etkili koruma yolları olarak görülmektedir"[10]. Diğer hastalıklar da incelendiğinde aynı sonuç ile karşılaşılmaktadır. 1932 yılında Thurman Rice kitabında daha kaliteli içme suyu ve hijyenin bir çok hastalığın ortadan kalkmasını sağladığını belirtmiştir[11]. Yıkama, yıkanma, ev hijyeni gibi konularda değişen alışkanlıklar çoğu enfeksiyon hastalığının 20. yüzyılın başında düzenli bir şekilde azalmasına sebep olmuştur[12]. Kaynaklar 1. Gubran E., Tendances de la mortalit en Suisse, Schweiz, Med Wschr. 110, 1980, pp. 574-583 2. Vital Statistics of the United States 1937 Part I, U.S. Department of the Census, 1939, p. 11 3. Zinc, diarrhea, and pneumonia (editorial), The Journal of Pediatrics, December 1999, Vol. 135, No. 6, p. 663 4. Greene, Velvl W., PhD, MPH, Personal hygiene and life expectancy improvements since 1850: Historic and epidemiologic associations, American Journal of Infection Control (AJIC), August 2001, Vol. 29, No. 4, pp. 203-206 5.Steward, Gordon T., Vaccination Against Whooping-Cough Efficacy Versus Risks, The Lancet, January 29, 1977, pp. 234-237 6. Porter, Roy, The Greatest Benefit to Mankind, Harper Collins Publishers, 1997, p. 426 7. Porter, Roy, The Greatest Benefit to Mankind, Harper Collins Publishers, 1997, p. 427 8. Vital Statistics of the United States 1937 Part I, U.S. Bureau of the Census, 1939, pp. 11-12 Vital Statistics of the United States 1938 Part I, U.S. Bureau of the Census, 1940, p. 12 Vital Statistics of the United States 1943 Part I, U.S. Bureau of the Census, 1945 Vital Statistics of the United States 1944 Part I, U.S. Bureau of the Census, 1946, p XXII-XXIII Vital Statistics of the United States 1949 Part I, U.S. Public Health Service, 1951, p. XLIV Vital Statistics of the United States 1960 Volume II Mortality Part A, U.S. Department of Health, Education, and Welfare, 1963, p. 1-25 Vital Statistics of the United States 1967 Volume II Mortality Part A, U.S. Department of Health, Education, and Welfare, 1969, p. 1-7 Vital Statistics of the United States 1976 Volume II Mortality Part A, U.S. Department of Health and Human Services, 1980, p. 1-7 Vital Statistics of the United States 1987 Volume II Mortality Part A, U.S. Department of Health and Human Services, 1990, p. 11 Vital Statistics of the United States 1992 Volume II Mortality Part A, U.S. Department of Health and Human Services, 1996, p. 12 Historical Statistics of the United States Colonial Times to 1970 Part 1, Bureau of the Census, p. 58 Impact of influenza vaccination on Seasonal Mortality in the US Elderly Population, Archives of internal medicine, Vol 165, Feb 14 2005 Leading Causes of Death, 1900-1998, http://www.cdc.gov/nchs/data/dvs/lead1900_98.pdf Erişim Tarihi: 8 Eylül 2009 9. Mortality in England and Wales for 95 years as provided by the Office of National Statistics - Published 1997 10. Statement on overseas travelers and typhoid fever, Canadian Medical Association Journal, 1994, 151, pp. 989-990 11. Rice, Thurman, A.M., MD The Conquest of Disease, The Macmillan Company, 1932, pp. 68, 121-122 12. Greene, American Journal of Infection Control (AJIC), August 2001, Vol. 29, No. 4, pp. 203-206 |
